KÝ SINH TRÙNG TRÊN GIA CẦM

Nước ta nằm trong khu vực nhiệt đới gió mùa có độ ẩm không khí cao là điều kiện rất thuận lợi cho các ký sinh trùng phát triển, nhất là trong thời tiết vào hè như hiện nay. Cũng như các động vật khác, ký sinh trùng trên gà có 2 nhóm chính là: Nội ký sinh (ký sinh trùng sống trong cơ thể gà) và ngoại ký sinh (ký sinh trùng sống ngoài cơ thể trên da, lông của gà).

Do đặc điểm vòng đời của các loại ký sinh trùng ngắn và ngày nay gà thường được nuôi nhốt nên bệnh nội ký sinh trùng trên gà thường ít gặp. Bệnh ngoại ký sinh trùng trên gà thường nhiễm ở gà đẻ, cả nuôi đất lẫn nuôi trên sàn. Đặc biệt gà nuôi nhốt ở một chỗ trong thời gian dài làm cho ký sinh trùng hoàn thành được vòng đời của chúng trên ký chủ hoặc ở môi trường gà đang nuôi. Thiệt hại kinh tế không lớn, nhưng cũng làm cho gà cằn cỗi, giảm sản lượng trứng. Ở gà thịt, bệnh gây thiệt hại về kinh tế hơn gà đẻ do vòng đời quá ngắn (2-3 tháng đối với gà công nghiệp). Mức độ tổn thương và thiệt hại còn phụ thuộc vào số lượng ký sinh trùng, trạng thái dinh dưỡng của ký chủ và một số bệnh kế phát khác.

Với mục tiêu luôn hướng đến sự phát triển ngành chăn nuôi theo hướng sạch và bền vững. Sau đây, Goldenmed xin giới thiệu những loại ngoại ký sinh trùng phổ biển trên gà và phương phòng ngừa và điều trị hiệu quả bằng dược liệu, an toàn và tiết kiệm chi phí.

  • RẬN

– Mỗi con rận có thể sống ký sinh trên ký chủ vài tháng. Rận không thể sống nhiều hơn 1 tuần ở ngoài ký chủ.

– Kích thước 2-3 mm, thân màu nâu nhạt, di chuyển nhanh, đẻ trứng trắng, không có cánh, sáu chân, có hình dạng phẳng, đầu tròn, hoạt động vào ban ngày lẫn ban đêm.

– Chỉ sống được trên vật chủ (gà, chim,..). Có thể cắn người nhưng không sống được trên cơ thể người lâu.

– Chúng không hút máu, nhưng ăn máu bằng miệng có hàm nhai ở những vùng da bị viêm, sưng và bong tróc.

Nguyên nhân:

– Chuồng gà không sạch sẽ, thoáng mát, thiếu ánh sáng.

– Gà không được tắm cát thường xuyên.

– Nhập đàn với những con đã có bệnh.

– Bị lây khi tiếp xúc với chim hay các loài gia cầm khác.

– Không được vệ sinh chuồng định kỳ.

Triệu chứng:

Khi ở trong đàn gà, rận lây lan bằng phương thức tiếp xúc. Nhìn chung rận thường cư trú tại đầu, ngực, bụng và thỉnh thoảng tấn công vào phần mềm của lỗ chân lông. Do đó gà bị kích thích ngứa nên gà lấy mỏ tỉa lông làm tổn thương da, trông xơ xác và giảm đẻ.

– Xù lông, ủ rủ.

– Sưng chân, hay nằm.

– Giảm ăn, chậm tăng cân hay sụt cân.

– Rận di chuyển trên da và lông.

– Có trứng rận trắng, nhỏ ở trên lông.

– Mất lông ở khu vực rận làm tổ.

– Giảm sản lượng trứng.

– Gia cầm tự mổ vào mình hoặc tự làm trầy xước bản thân, gây khó chịu cho gà và trường hợp nặng nhất có thể gây chết.

Phòng chống:

– Thường xuyên xịt thuốc chuồng gà, lấp các vết nứt trên tường, thường xuyên thay đổi ổ, vệ sinh sạch sẽ quanh chuồng, gom tất cả chất thải vào hố phân.

– Không để chim hoang dại vào chuồng gà, vì chim thường mang rận nhiều hơn.

– Thường xuyên kiểm tra rận trong đàn gà, ít nhất mỗi 1-2 tuần/lần.

– Định kỳ phun thuốc diệt côn trùng trong đàn gà ở những vùng bệnh lưu hành

– Ngăn ngừa đưa gà khác đàn vào chung đàn mới để ngăn chặn việc lây lan bệnh.

– Không cho phép những công nhân chăm sóc những đàn gà có rận sang đàn gà khác

– Ngăn chặn các loài chim hoang dã làm tổ trong hoặc gần chuồng.

  • RỆP

– Rệp thường đẻ trứng ở những nơi rệp trú ẩn trong chuồng gà. Khi rệp trưởng thành có thể sống nhiều tháng mà không cần ăn.

– Rệp ký sinh trên gà, có loại thường xuyên như rệp vẩy chân hoặc có loại không thường xuyên như rệp đỏ.

Nguyên nhân:

– Gà có thể bị lây rệp từ các loài chim hoang dã, động vật gặm nhấm và các động vật khác.

– Chúng kí sinh trên cơ thể và hút máu của kí chủ.

– Rệp có thể tấn công trên mọi lứa tuổi và giới tính của gà. Nhưng gà đẻ thường bị ảnh hưởng nhiều hơn.

– Rệp còn có thể cắn người, gây khó chịu và ngứa bất cứ đâu trên cơ thể.

– Ban ngày, rệp sống ở các vùng tối trong chuồng gia cầm như các vết nứt và khe hở trong chỗ ngủ, tường, trần và sàn. Rệp là loài ăn đêm, chúng thường ra ngoài vào ban đêm để hút máu gia cầm. Sau khi hút máu chúng chuyển thành màu đỏ.

Triệu chứng:

– Mụn nhỏ, đỏ trên da.

– Một hoặc nhiều con rệp nhỏ màu đỏ trên da (con rệp có kích thước cỡ đầu kim).

– Gia cầm không được thoải mái và làm xù lông lên.

– Gia cầm tự mổ bản thân.

Phòng chống:

– Thường xuyên vệ sinh chuồng gia cầm, đặc biệt là trước khi gà bắt đầu đẻ.

– Đặt một ít sả chanh tươi (Cympobogon citratus) ở trong ổ trước khi gà bắt đầu đẻ. Bỏ sả chanh tươi đi trong khi gà mái bắt đầu đẻ và ấp.

  • VE

Trong giai đoạn chưa thành thục, ấu trùng ve luôn sống trên ký chủ.

Ve cái trưởng thành có thể sống một thời gian dài mà không cần ăn.

Nguyên nhân:

Ve cắn gia cầm vào ban đêm, nên chúng thường rất hiếm gắn vào gia cầm. Sau khi ve rơi ra, chúng sinh sản trong các khe nứt trên vách và nền chuồng. Con cái trưởng thành đẻ trứng và trứng nở rất nhanh trong thời tiết ấm áp, đặc biệt là mùa hè. Chúng rất khó bị tiêu diệt vì chúng không ở lại trên thân gia cầm vào ban ngày. Ve còn là ký chủ trung gian mang mầm bệnh xoắn khuẩn Borrelia auseriana gây bệnh Spirochae trên gà. Chúng còn có thể đeo và hút máu người.

Triệu chứng:

– Ấu trùng gắn vào da

– Thiếu máu, đốm đỏ trên da nơi ve hút máu

– Sụt cân, ăn kém

– Đứng một chỗ và mệt mỏi

– Bứt rứt, khó chịu vào ban đêm

– Năng suất trứng giảm

Phòng và điều trị

Dùng dược liệu phòng và trị như trong bệnh do rận, rệp. Nhưng sau 10-14 ngày phải dùng lặp lại lần 2 vì vòng đời sau 10-14 ngày trứng còn lại sẽ nở tiếp.

MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP ĐIỀU TRỊ BẰNG DƯỢC LIỆU

Ung khói quanh chuồng gia cầm

Đốt một trong các loại trong danh sách liệt kê dưới đây ở gần hoặc dưới ổ gia cầm để cho khói ám vào ổ. Số lượng lá đốt phụ thuộc vào kích thước ổ.

Chú ý: Giữ gia cầm và các động vật khác khỏi khói, người chăn nuôi cũng nên lánh xa khói.

– Lá khô của cây ô mộc (Diospyros ebenum)

– Lá khô cây thuốc lá (tobacco) – không cho gia cầm ăn cây thuốc lá

– Bột vỏ quýt Acida (Citrus Acida)

– Cây nhài tươi (Jasminum Sambac)

–  Lá tươi hoặc khô của cây lá cách (Premna Odorata)

– Lá tươi hoặc khô của cây ngũ trảo (Vitex Negundo)

Chà xát

Chà xát một trong các phương thuốc sau lên da gia cầm. Sử dụng nhiều để tiếp xúc toàn bộ bề mặt da.

– Lá thuốc lá khô hoặc tươi.

– Hỗn hợp tinh dầu mù tạt (2 phần) + muối (1 phần).

– Hỗn hợp lá hoặc tinh dầu cây xoan (2 phần) + muối (1 phần) + tro (1 phần).

– Lá cây ngũ trảo tươi.

– Nghiền hạt mãng cầu ta (Annona squamosa) tươi hoặc khô.

Ngoài ra, có thể bố trí nhiều hố cát cho gia cầm thường xuyên tắm cát để tránh ve rận.

Ngoại ký sinh ở gà tuy không gây tử vong nhưng nếu bị nhiễm nặng sẽ gây khó chịu cho con vật, sinh ra còi cọc, chậm phát triển, giảm năng suất và có tính lây lan cao. Những động vật ký sinh trên không chỉ gây tổn thương cơ học nơi chúng ký sinh, mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho các bệnh khác phát triển. Do đó, cần lựa chọn phương pháp phòng và điều trị bệnh thích hợp để đạt được mục đích nuôi dưỡng tối ưu nhất và tránh được những thiệt hại về mặt kinh tế.

Theo Ethnoveterinary Medicine in Asia

Back to Top